Het Probleem met Ontkennen
Wie ten onrechte wordt beschuldigd, heeft vrijwel altijd hetzelfde te bieden: zijn woord. En dat woord weegt licht, want een schuldige zegt precies hetzelfde. Hoe stelliger u ontkent, hoe meer het op de opstelling van een dader kan lijken. Dat is de wrange kern van een valse beschuldiging: uw verweer is niet te onderscheiden van dat van degene die het wel heeft gedaan.
Het gaat bovendien zelden alleen om woorden. Uw zenuwachtigheid wordt uitgelegd als schuldbewustzijn. Een aarzeling wordt een aanwijzing. Een detail dat u zich niet meer herinnert wordt een gat in uw verhaal. Wie eenmaal onder verdenking staat, ziet alles wat hij doet in dat licht geplaatst worden.
Dit onderzoek verlegt de vraag. Niet: klinkt deze persoon geloofwaardig. Maar: bezit deze persoon kennis die uitsluitend de dader kan hebben?
Wat Wordt er Gemeten, en Wat Niet
Het onderzoek meet herkenning. Wanneer iemand wordt geconfronteerd met een detail van het voorval dat alleen een betrokkene kan kennen, reageert het lichaam daarop. Die reactie is onwillekeurig: hij ontstaat in het autonome zenuwstelsel en wordt niet bewust aangestuurd. Iemand die dat detail niet kent, heeft niets om op te reageren.
Dat is iets wezenlijk anders dan een leugendetector. Er wordt niet gemeten of u de waarheid spreekt, en er wordt geen oordeel gegeven over uw geloofwaardigheid, uw houding of uw karakter. Er wordt uitsluitend gekeken of bepaalde informatie in uw geheugen aanwezig is.
Daarom is dit onderzoek zo geschikt om iemand uit te sluiten. U hoeft niet overtuigend te zijn. U hoeft niet rustig te blijven, niet gevat te antwoorden, niet sympathiek over te komen. U hoeft alleen niet te weten wat u niet kunt weten. Zenuwen helpen de schuldige niet en schaden de onschuldige niet, want het gaat om het verschil tussen wat u wel en niet herkent.
Waarom Wij Niet Spreken van Daderkennis
In de vakliteratuur heet dit onderzoek doorgaans de daderkennistest, en in oudere teksten zelfs de schuldige-kennis-test. Wij gebruiken die termen bewust niet, en dat is geen woordenspel.
Wie kennis draagt van een plaats delict is daarmee nog geen dader. Diezelfde kennis heeft de persoon die het slachtoffer vond, de buurvrouw die als eerste binnenliep, de hulpverlener die ter plaatse kwam, het familielid dat het van hem hoorde. Een term die het woord dader in zich draagt, veronderstelt de uitkomst nog voordat er iets is gemeten. Dat is precies de denkfout waar dit onderzoek tegen bedoeld is te beschermen.
Wij onderzoeken daarom of iemand kennis bezit van de plaats delict, en noemen het ook zo. Wat die kennis betekent, is een vraag die daarna komt en die niet door een meting wordt beantwoord.
Waarom Uitsluiten Sterker Is dan Aanwijzen
De meeste partijen die met dit soort onderzoek werken, richten zich op het aantonen van betrokkenheid. Wij hebben bewust de omgekeerde weg gekozen, en daar is een inhoudelijke reden voor.
Wie herkenning aantoont, stuit altijd op tegenwerpingen die moeilijk te weerleggen zijn. Kennis van een detail kan uit de media komen, van horen zeggen, of uit rechtmatige aanwezigheid op de plaats. Herkenning bewijst dus niet dat iemand de dader is; het bewijst dat hij het weet.
Bij uitsluiting speelt dat niet. Wie een reeks niet-publieke kenmerken van het voorval stelselmatig niet herkent, heeft die kennis eenvoudigweg niet. Dat is een aanmerkelijk schoner gegeven, en het is precies waar de methode wetenschappelijk het sterkst staat: iemand zonder de kennis produceert het patroon van een betrokkene zelden of nooit.
Er is nog een reden. Iemand die vrijwillig komt om uitgesloten te worden, heeft geen enkel belang bij een vertekende meting. Dat maakt het onderzoek in deze toepassing zuiverder dan in de setting waarin iemand onder druk wordt getoetst.
Voor Wie Is Dit Onderzoek Bedoeld?
Ten Onrechte Beschuldigd
U wordt in verband gebracht met een voorval waar u niets mee te maken heeft, en u heeft niets dan uw eigen woord om dat te weerleggen.
Werkgevers met een Kleine Kring
Er is iets gebeurd binnen een afgebakende groep medewerkers. In plaats van iedereen te blijven verdenken, kunt u mensen gericht uitsluiten.
Advocaten
U zoekt ontlastend materiaal voor een cliënt die volhoudt het niet te hebben gedaan, en het dossier bevat vooral aanwijzingen in de andere richting.
Verdenking Zonder Aangifte
Binnen een familie, vereniging of samenwerkingsverband hangt een beschuldiging die nooit tot een procedure komt, maar wel een leven beïnvloedt.
Wij nemen dit onderzoek uitsluitend af met uitdrukkelijke, schriftelijke toestemming van de betrokkene. Zonder vrijwillige deelname beginnen wij er niet aan. Dat is niet alleen een juridische eis, het is ook een voorwaarde voor een bruikbare uitkomst.
Ons Protocol: Zes Verzegelde Fasen
De toets zelf is niet het onderzoek. Een meting is alleen zo goed als de vragen die eraan ten grondslag liggen, en die vragen moeten aantoonbaar zijn opgesteld voordat iemand er invloed op kon uitoefenen. Daarvoor hebben wij een eigen werkwijze ontwikkeld: zes fasen die in vaste volgorde worden doorlopen en die stuk voor stuk worden afgesloten voordat de volgende begint.
Wij noemen die werkwijze het Crime Scene Knowledge Protocol, afgekort CSKP. De naam is Engels omdat het protocol ook buiten Nederland wordt gebruikt; in het Nederlands is het het protocol voor kennis van de plaats delict. Het CSKP is door ons ontwikkeld en wordt binnen ons eigen onderzoeksplatform onderhouden. Voor zover ons bekend werkt geen enkele andere partij in de Benelux met dit protocol.
- Vrije verklaringBetrokkene vertelt in eigen woorden, zonder sturing en zonder dat wij informatie prijsgeven.
- Incidentbeeld en openbare bronnenWij leggen vast wat er feitelijk bekend is en, even belangrijk, wat er publiek over naar buiten is gekomen.
- VerschilanalyseDe verklaring wordt systematisch afgezet tegen het incidentbeeld en de openbare informatie.
- UitvragenDe gevonden verschillen worden neutraal voorgelegd, zodat betrokkene de gelegenheid krijgt ze te verklaren.
- Toetsopbouw en afnamePer kenmerk wordt een toetsvraag opgebouwd volgens een vast stramien en wordt de meting uitgevoerd.
- Gesprek en afrondingDe uitkomst wordt met betrokkene besproken en vastgelegd, welke kant hij ook op wijst.
De opbouw van de toetsvragen in fase vijf is het hart van de methode en maken wij niet openbaar. Wat wij wel toelichten: een kenmerk komt alleen in de toets als vaststaat dat het niet publiek bekend was. Kenmerken die in een eerdere fase al ter sprake zijn gekomen of die in de media hebben gestaan, vallen af. Anders zou u worden getoetst op iets wat u langs onschuldige weg kunt weten, en dat is geen toets maar een valkuil.
Verzegeling: Waarom de Volgorde Aantoonbaar Is
Bij dit type onderzoek is de meest voorspelbare tegenwerping dat de onderzoeker de vragen achteraf heeft aangepast aan de uitkomst. Wij hebben die tegenwerping onmogelijk gemaakt.
Elke fase wordt bij afsluiting verzegeld: van de vastgelegde inhoud wordt een digitale vingerafdruk berekend en met tijdstip opgeslagen. Wijzigt er daarna ook maar één teken, dan wijzigt die vingerafdruk mee en is dat zichtbaar. Ook de toetsvragen krijgen zo'n vingerafdruk op het moment dat zij naar de meetapparatuur gaan, dus vóórdat er is gemeten.
Daarmee staat achteraf vast dat de vragen zijn opgesteld voordat de uitkomst bekend was. Niet omdat wij dat zeggen, maar omdat het te controleren is. Alle handelingen worden bovendien vastgelegd in een audittrail.
Wat de Wetenschap Hierover Zegt
Hier past eerlijkheid, want in dit vakgebied wordt veel beweerd. De onderliggende methode is geen uitvinding van ons: het is de kennistest die in de vakliteratuur bekendstaat als de Concealed Information Test en die sinds de jaren zestig uitgebreid is onderzocht. Wat wij hebben ontwikkeld is het protocol eromheen.
Wat daarover met recht gezegd kan worden:
- Van alle onderzoeksmethoden op dit terrein heeft deze test verreweg de beste wetenschappelijke onderbouwing. Meta-analyses van gecontroleerd onderzoek laten grote en consistente effecten zien.
- De methode wordt in de literatuur duidelijk onderscheiden van de klassieke leugendetectortest, die op een heel ander en veel omstredener uitgangspunt berust.
- De sterkste eigenschap is dat iemand die de informatie niet bezit, het patroon van een betrokkene zelden of nooit vertoont. Juist die eigenschap maakt de methode bruikbaar voor uitsluiting.
En wat er eerlijkheidshalve bij hoort:
- Er is aanzienlijk meer onderzoek gedaan onder gecontroleerde omstandigheden dan in de praktijk van echte zaken. Wie beweert dat de veldresultaten net zo hard zijn als de laboratoriumresultaten, gaat te ver.
- De uitkomst hangt af van hoe opvallend een kenmerk was en hoeveel tijd er is verstreken. Een detail dat niemand zou opvallen, of een voorval van jaren geleden, levert een zwakkere toets op.
- Het uitblijven van herkenning is verenigbaar met onschuld, maar bewijst haar niet. Iemand kan aanwezig zijn geweest zonder een bepaald detail te hebben opgemerkt of onthouden.
Wij zeggen u vooraf of uw zaak zich hiervoor leent. Is het antwoord nee, dan hoort u dat, en dan beginnen wij er niet aan.
De Rapportage
U ontvangt een rapport dat een collega-onderzoeker moet kunnen navolgen en een advocaat moet kunnen gebruiken. Daarin staat:
- De onderzoeksvraag en de opdracht, en wie de opdrachtgever is
- De verantwoording van de methode: wat er is gemeten, waarmee, en volgens welke procedure
- Welke kenmerken zijn getoetst, welke zijn afgevallen en waarom
- De uitkomst per kenmerk en de uitkomst als geheel
- De verzegelingen met tijdstip, zodat de volgorde controleerbaar is
- Een uitdrukkelijke paragraaf over de grenzen van de methode
Die laatste paragraaf staat er bewust in. Een rapport dat zijn eigen beperkingen benoemt is aanzienlijk moeilijker onderuit te halen dan een rapport dat stelliger is dan de methode toestaat. Wij drukken de uitkomst daarom ook niet uit als een oordeel over schuld of onschuld, maar als een bevinding over de aan- of afwezigheid van kennis.
De Juridische Positie: Wees Hierop Voorbereid
Een punt dat wij liever vooraf duidelijk maken dan achteraf. De uitkomst van dit onderzoek is een onderzoeksbevinding en geen bewijsmiddel. In Nederlandse strafzaken wordt aan dit type onderzoek geen zelfstandige bewijskracht toegekend, en wie u iets anders belooft, misleidt u.
Waar het wél gewicht heeft: als ontlastend materiaal in het dossier van uw advocaat, als aanleiding voor de wederpartij om een verdenking te heroverwegen, in arbeidsrechtelijke en interne trajecten waar geen strafrechter aan te pas komt, en in situaties waarin een beschuldiging nooit tot een procedure leidt maar wel een leven beïnvloedt. In die laatste categorie is een navolgbaar rapport vaak het enige wat iemand in handen heeft.
Werkwijze en Kosten
- Een kosteloze intake waarin wij beoordelen of uw zaak zich voor dit onderzoek leent
- Een eerlijk oordeel vooraf, ook wanneer dat oordeel luidt dat wij het niet moeten doen
- Een vaste offerte met plan van aanpak, zodat u niet aan een open eind begint
- Schriftelijke toestemming van de betrokkene voordat er wordt gemeten
- Afname op onze locatie in Amsterdam of op een af te spreken plaats, landelijk
- Rapportage binnen een vooraf afgesproken termijn, met mondelinge toelichting waar gewenst
Waarom de R.I.D.
- Erkend recherchebureau met vergunning van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (POB 1290)
- Het CSKP is door ons zelf ontwikkeld. Voor zover ons bekend wordt dit protocol door geen enkele andere partij in de Benelux toegepast
- Zes verzegelde fasen, ondersteund door ons eigen onderzoeksplatform waarin elke stap wordt vastgelegd
- Onderzoekers met opleiding op het gebied van verhoor, interview en gedragsanalyse
- Wij kiezen bewust de kant van uitsluiting, niet die van de beschuldiging
- Rapportages die navolgbaar zijn en hun eigen grenzen benoemen
- Eerlijk advies vooraf, ook als dat betekent dat u ons niet nodig heeft
Veelgestelde Vragen
Is dit een leugendetector? +
Nee. Een leugendetectortest probeert vast te stellen of iemand de waarheid spreekt. Dit onderzoek stelt vast of iemand bepaalde informatie in zijn geheugen heeft. Er wordt geen oordeel gegeven over uw geloofwaardigheid, uw houding of uw karakter. Dat onderscheid is niet cosmetisch: het is precies de reden dat deze methode wetenschappelijk aanzienlijk sterker staat dan de klassieke leugendetectortest.
Wat als ik zenuwachtig ben? +
Zenuwen zijn geen probleem. Vrijwel iedereen die hieraan meedoet is gespannen, en dat geldt voor de onschuldige net zo goed als voor de betrokkene. De methode kijkt niet naar hoe gespannen u bent, maar naar het verschil in uw reactie tussen informatie die u wel en niet herkent. Die spanning zit in beide even sterk en valt daardoor tegen elkaar weg.
Kan ik zakken terwijl ik onschuldig ben? +
De kans daarop is klein, en dat is precies de eigenschap waarop wij deze dienst baseren: iemand die de informatie niet bezit, vertoont het patroon van een betrokkene zelden of nooit. Volledig uitsluiten kunnen wij het niet, en daarom benoemen wij die mogelijkheid uitdrukkelijk in de rapportage in plaats van haar weg te laten.
Kan ik mij hierop voorbereiden of het onderzoek leren omzeilen? +
Herkenning is onwillekeurig: u kunt niet besluiten iets niet te herkennen. Voor de toepassing waarvoor wij dit inzetten speelt de vraag bovendien nauwelijks, want wie zich vrijwillig laat uitsluiten heeft geen enkel belang bij een vertekende meting. Om die reden lichten wij de precieze opbouw van de toets niet publiek toe.
Waar staat CSKP voor? +
CSKP staat voor Crime Scene Knowledge Protocol: het protocol voor kennis van de plaats delict. Het is de werkwijze die wij zelf hebben ontwikkeld en die bepaalt hoe een onderzoek wordt opgebouwd: zes fasen in vaste volgorde, elk afgesloten en verzegeld voordat de volgende begint. Het protocol schrijft voor hoe de toetsvragen tot stand komen en hoe wordt vastgelegd dat dat gebeurde voordat de uitkomst bekend was.
Wat als de details in de krant hebben gestaan? +
Dan valt dat kenmerk af. In fase twee brengen wij systematisch in kaart wat er publiek over de zaak bekend is, en elk voorgenomen kenmerk wordt daaraan getoetst. Alleen wat aantoonbaar niet-publiek is komt in de toets. Blijven er te weinig bruikbare kenmerken over, dan zeggen wij vooraf dat het onderzoek geen zin heeft.
Kan ik iemand anders laten testen? +
Alleen met diens uitdrukkelijke, schriftelijke toestemming en zonder druk. Wij toetsen niemand die er niet vrijwillig aan meedoet. Bent u werkgever en wilt u medewerkers de gelegenheid geven zich te laten uitsluiten, dan bespreken wij vooraf hoe u dat aanbiedt zonder dat weigeren als schuldbekentenis gaat werken. Dat is een reëel risico en wij nemen het serieus.
Houdt de uitkomst stand bij de rechter? +
De uitkomst is een onderzoeksbevinding en geen bewijsmiddel; in Nederlandse strafzaken wordt er geen zelfstandige bewijskracht aan toegekend. De waarde ligt elders: als ontlastend materiaal in het dossier van uw advocaat, als reden voor een wederpartij om een verdenking te heroverwegen, en in trajecten waar geen strafrechter aan te pas komt. Wat het rapport wél biedt is een navolgbare, verzegelde vastlegging waarvan de volgorde controleerbaar is.
Wat kost het en hoe lang duurt het? +
Dat hangt af van de omvang van de zaak en het aantal bruikbare kenmerken. Wij werken met een kosteloze intake en daarna een vaste offerte met plan van aanpak. Een enkelvoudig onderzoek beslaat doorgaans enkele dagdelen verspreid over een aantal dagen, omdat de fasen niet op elkaar gepropt kunnen worden zonder de zorgvuldigheid aan te tasten.
